مگر

ایمان بیاوریم

کارهایمان شایسته باشد

به حق بپیوندیم

و صبر کنیم

نه که نفهمم چه می گویی؛ می فهمم. ولی خودت قاضی، سخت تر و سنگین تر از این مفاهیم در دو دنیایت وجود دارد؟

یکی آنجا که طرف درباره ی گستردگی و تنوع اقشار حامی موج سبز و اهداف نامشترکشان می پرسد و دکتر می گوید «قرار نیست که این جنبش به مقصد خاصی برسد. قرار نیست که انقلاب بشود. قرار نیست رژیم سرنگون بشود. قرار است که جامعه تلطیف شود ... مبارزه جنبش سبز برای صلح است» که باز طرف می پرسد «صلح برای کدام هدف؟» و او جواب می دهد «اصلا صلح برای خود صلح. مگر صلح چیز کمی است؟»

و دیگر آنجا که می گوید «کانون اساسی این جنبش، زندگی روزمره است. مساله اساسی اش فرهنگ و زیست اجتماعی است. به همین دلیل هم طرفدار حقوق بشر و دموکراسی و صلح است. در این زیست اجتماعی، افراد جامعه با یکدیگر خیلی دوستانه تر رفتار می کنند و به جای این که یقه همدیگر را بگیرند در تلاش هستند که حس ملاطفت و دوستی میانشان تقویت شود.»

من این دو پاراگراف را که می خوانم لبخند از لبم پاک نمی شود و تا چند ساعت دلنگرانیم برای کمرنگ شدن اخلاق اجتماعی و هدر شدن این همه نیروی مفید، آرام می گیرد. بحث توصل به خشونت در سطوح مختلف، از ذهن کنشگران گرفته تا خشونت فیزیکی، و شکنندگی بنیان های اخلاقی جامعه، بیمی است که ذهن بسیاری از حامیان موج سبز را به خودش مشغول کرده. نوشته های این چند وقت دوستان را (+ و + و ...) که می خوانم یا همین سبک مصاحبه ها را یا بیانیه های مهندس موسوی را، دلم قرص می شود که نخبگان جامعه، اگر چه از اول هم روحیه اش را نباخت -- شوکه شد البته -- با دیدن این موج خشونت و عکس العمل های غیر منطقی طرف مقابل، ولی این روزها انگار خودش را بیش از پیش پیدا کرده است. همایش هایی مثل "جنبش سبزها و دین" نشانه ی خوب و امیدوار کننده ای است در اثبات اینکه حالا که رسیده ایم به پیچ های خطرناک جاده، هستند کسانی که دغدغه ی از دست نرفتن چیزهایی را دارند که تمام این سالها ملت ایران با پرداخت هزینه های گزاف به دست آورده است. گرچه برگزار کردن همایش یا نوشتن از اینکه «بیایید خوش اخلاق باشیم» یا «جنبش سبز یعنی صلح» باعث نمی شود این ایده ها در عالم واقع اتفاق بیفتد، ولی می توان خوش بین بود که بنای این جنبش بر طی مسیری معقول و روشن است و البته مهمترین اتفاق، همین مسیری است که دارد طی می شود؛ همین مسیری که داریم زندگیش می کنیم.        

یعنی کلی فکر کردم تا یادم آمد کی بود که یک نکته ی دلچسب نوشته بود راجع به این فیلم: "تا حالا فيلمی نديده بودم که از حماقتِ شيرينِ چهره‌ی Brad Pitt بهره برده باشد، چه برسد به اين که هم‌زمان شهوانيتِ کم‌عمقِ George Clooney را هم کشف کرده باشد!"

بعد دقت کردی همه توی این فیلم زیر نظرند در دو سطح. سطح اول خیلی بالاست جایی میان آسمان که فیلم از آنجا شروع می کند به فرورفتن در لایه های زیرین روابط آدمها و آخرش هم باز می گردد همان بالا. سطح دوم بین خود آدمها است. همه جا دوربین هست. همه جا بپّا هست. همه دارند زاغ سیاه کس دیگری را چوب می زنند. 

دو هفته ی پیش به بچه های سال اولی که درس مبانی جامعه شناسی دارند مشق داده بودیم که یک اتفاق روزمره را انتخاب کنند و از بینش جامعه شناسی استفاده کنند و 2 صفحه برایمان بنویسند که بشود 10درصد از نمره ی آخر ترمشان. بعد من الان 2 هفته است جسته گریخته دارم نوشته های این 204 نفری را که توی گروه من هستند می خوانم و در عجبم از این همه ای که ما توضیح دادیم و مثال زدیم و حتی نمونه متن برایشان گذاشتیم و اینها باز نفهمیدند ما دقیقاً چه می خواهیم. امشب باید نمره هایشان را رد کنم و مثل لوکوموتیو تا خود صبح باید بخوانم و بخندم. ولی انقدر خوش می گذرد وقتی وسط یک مشت قصه پردازی -- یک عده فکر کرده اند تخیل جامعه شناسی یعنی قصه ی تخیلی -- یکباره متنی پیدا شود که طرف واقعاً فهمیده باشد موضوع از چه قرار است و اینکه پیتر برگر منظورش از seeing the general in the particular and seeing the strange in the familiar این نیست که لاطائلات ببافی در توصیف روزمره هایت.

دوست دارم تماشای این بچه هایی را که لباس های جورواجور می پوشند و کیسه به دست و trick-or-treat کنان می آیند از خانه هایی که چراغشان روشن است و کدوهای کنده کاری شده ی روشن دارند شکلات و خنزرپنزر می گیرند. گاهی دسته دسته با هم می آیند، گاهی تک تک. حتی تماشای پدر مادر های همراهشان هم لذت بخش است. costume هاشان از انواع حیوانات گرفته تا روح و اسکلت و غیره اینقدر متنوع و هیجان انگیز است -- مخصوصاً برای بچه های زیر 10 سال -- که هیچ جوره نمی شود این شب را با چراغ خاموش نشست در خانه.

ما هرسال چند ساعت اول غروب را خانه می مانیم و شکلات پخش می کنم بین این بچه ها. بعد راه می افتیم با بقیه ی دوستان خیابان گردی و از این کوچه به آن کوچه رفتن. بعضی خانه ها خلاقیت زیادی به خرج می دهند برای تزیین فضای بیرونی خانه هایشان. از انواع عروسک های وحشتناک گرفته تا همان کدوهای نارنجی شان را با دقت و حوصله چیده اند. تار عنکبوت به در و دیوارشان آویزان کرده اند، موش های سیاه و جادوگرهای خنده دار اینجا و آنجا گذاشته اند. از دار و درخت اطراف خانه روح و غول و کلاغ و گربه عروسکی آویزان کرده اند و ...

یکی از خانه های نزیک محله ما، هر سال یک کار گروهی خیلی با مزه انجام می دهد. گمانم یک گروه حداقل 40 50 نفره اند که بزرگ و کوچکشان از چندین روز جلوتر بسیج می شوند برای اجرای مراسم شب هالوین. یک تونل وحشت درست می کنند که تو در تو است و سر هر پیچ یک سری آدم لباس پوشیده و گریم شده و جادوگر و شیطان عروسکی کنار هم ایستاده اند و تو نمی دانی کدام به کدام است تا وقتی تکان بخورند برای ترساندنت. از انواع نور و صدا هم استفاده می کنند برای وهم آلود کردن فضا. بیرون ماز هم بیش از 20 نفر از همه سنی با گیریم های وحشناک دوره ات می کنند. وقتی مطمئن شدند کاملاً ترسیده ای،3 4 تا جادوگر، جلوی یک شومینه ی بزرگ چوب سوز، کنار عروسکهای زشت، به ذرت بوداده و نوشابه مهمانت می کنند.

هیچ‌وقت دیگر، این شب سال را مشهد نبوده ام. آن‌ آخرین بار بود. 

پ.ن: آرامش و امنیت را به سرزمین من ارزانی دار.

این بورس بازی بدجور اپیدمی است توی شرکت های اینجا. چه سیستم فاسدی است این سرمایه داری؛ خودش را از درون سرطانی می کند. آدم کجا خودش را گم و گور کند؟

انگار مدتی فراموش کرده بوده ام که سایه ی آن قدرت مطلق مردانه هنوز با شدت تمام بر زندگی زنان سرزمین من باقی است؛ چه در ایران باشند چه خارج از آن؛ شاید چون زندگی خودم از این نوع نگاه فاصله دارد. حافظه ی زنانه ی در چنبره ی قدرت مسلط مردانه ام آنقدر ضعیف شده که وقتی هفته ی پیش یاد تمدید گذرنامه ام افتادم و رفتم مدارکش را جمع  و جور کنم بفرستم سفارت ایران، از اینکه می دیدم فرم مخصوص اجازه نامه ی همسر به علاوه ی اصل گذرنامه اش باید همراه مدارک من پست شود، تا دو روز بغض راه گلویم را گرفته بود. و اینقدر طعم این یادآوری تلخ بود که هنوز مدارک را نفرستاده ام. من تمام این مدت یادم رفته بود که 5 سال پیش برای تمدید گذرنامه ام چطور با هزار بدبختی دفتر خانه ای را پیدا کردیم که امضای پدر وحید را جای او قبول کنند. چون پروسه ی تاییدیه ی اجازه خروج از کشور، اگر قرار بود از طریق سفارت ایران در اوتاوا طی شود -- وحید کانادا بود آن زمان-- ماهها طول می کشید و من باید هرچه زودتر گذرنامه ام را تمدید شده می فرستادم برای ویزای مهاجرت و وقت نبود و اعصاب نداشتم و همه ی اینها ...

هیچ خوش ندارم که فکر کنم این قواعد ناهمگون با زندگی و سطح شعور، فرهنگ، منطق و ... خانومها (ی --بگذار بگویم مذهبی--) برخاسته از دینمان است و خوب می دانم که باید اصول دینمان را از نو بخوانیم. و گمانم به همین زودی ها، روزی باید به دوستانی که اینهمه مراقب "نگران شدن" همسرانشان هستند پیشنهاد کنم کمی فارغ از چارچوب هایی رایج، به زندگیشان و نقش همسرانشان در تصمیم گیری برای فعالیت های نامشترک نگاه کنند. چون این "نگرانی" از نظر من تنها "توجیهی" است برای اِعمال آن قدرت مردانه. (به من نگویید واقعاً نگران می شوند با وجود این همه وسایل ارتباطی و قابلیت های مدیریت زنانه در صورت بروز مشکلات احتمالی) 

پ.ن: گمانم من عصبانی بوده ام که این پست را نوشته ام بعد کمی ادویه اش زیاد شده. بحث من تبلیغ زن سالاری نیست. از نظر من زندگی مشترک، چیزی ورای این رابطه ی قدرت است. و  اگر قرار است "مشترک" و به نفع هر دو باشد، اِعمال قدرت یک طرفه در تصمیم گیری --از هر طرف که باشد-- محدود کننده و بر هم زننده ی آرامش است، حداقل برای من هست.